علت سیاه شدن طلا چیست؟ دلایل و روش‌های جلوگیری از تغییر رنگ طلا

سیاه شدن طلا همیشه به‌معنای تقلبی بودن آن نیست. بیشتر زیورآلات طلا از ترکیب طلا با فلزاتی مثل مس، نقره، نیکل یا روی ساخته می‌شوند. تماس این فلزات با عرق بدن، رطوبت، لوازم آرایشی، مواد شوینده، کلر و ترکیبات گوگردی می‌تواند رنگ سطح طلا را تیره کند.

این تیرگی با تمیزکردن اصولی یا آبکاری برطرف می‌شود. ولی اگر روکش طلا پوسته‌ شده یا آسیب دیده است، بهتر است آن را به یک طلافروشی یا تعمیرکار معتبر نشان دهید.

چرا طلا سیاه می‌شود؟

طلای سیاه با طلایی که بعد از مدتی تیره می‌شود فرق دارد. طلای سیاه از همان ابتدا با رنگ تیره ساخته می‌شود، ولی سیاه‌ شدن طلا به جمع‌شدن آلودگی، واکنش فلزات موجود در آلیاژ یا آسیب‌دیدن روکش آن مربوط است. برای آشنایی بیشتر، مقاله طلای سیاه چیست؟ را بخوانید.

طلای ۲۴ عیار در شرایط معمول به‌سختی کدر یا تیره می‌شود؛ چون مقدار فلزات واکنش‌پذیر در آن بسیار کم است. ولی چون طلای خالص نرم است، برای ساخت زیورآلات آن را با فلزات دیگر ترکیب می‌کنند.

طلای ۱۸ عیار، ۷۵ درصد طلای خالص و ۲۵ درصد فلزات دیگر دارد. این فلزات ممکن است در تماس با رطوبت، نمک، گوگرد یا مواد شیمیایی واکنش دهند و سطح طلا را تیره کنند. به‌همین‌دلیل، هرچه عیار طلا پایین‌تر باشد، احتمال تغییر رنگ آن بیشتر است.

گاهی هم چربی پوست، کرم، صابون یا گردوغبار روی طلا جمع می‌شود و درخشش آن را کم می‌کند. در این حالت، طلا سیاه نشده و فقط کدر به نظر می‌رسد.

مهم‌ترین دلایل سیاه شدن طلا

طلای خالص به‌راحتی سیاه یا کدر نمی‌شود. ولی بیشتر زیورآلات از طلای خالص ساخته نشده‌اند و برای افزایش مقاومت، فلزاتی مثل مس، نقره، روی یا نیکل را با آن ترکیب می‌کنند. سیاه‌ شدن طلا هم به واکنش همین فلزات یا جمع‌شدن چربی، عرق و مواد آرایشی روی سطح آن مربوط می‌شود. اگر تیرگی همراه با شکستگی، خم‌شدگی یا آسیب فیزیکی است، مقاله طلای شکسته چیست؟ را بخوانید.

۱. عیار و ترکیب آلیاژ طلا

هرچه عیار طلا پایین‌تر باشد، مقدار فلزات دیگر در آن بیشتر است و احتمال واکنش با هوا، رطوبت و مواد شیمیایی افزایش پیدا می‌کند. البته نوع آلیاژ هم مهم است. به‌همین‌دلیل، ممکن است دو قطعه طلای ۱۸ عیار با سرعت یکسانی کدر یا تیره نشوند.

۲. تماس با عرق و چربی پوست

عرق بدن حاوی آب، نمک و ترکیبات مختلفی است که می‌توانند با مس و نقره موجود در طلا واکنش نشان دهند. این واکنش گاهی سطح طلا را تیره می‌کند یا روی پوست رد سیاه و سبز باقی می‌گذارد. تعریق زیاد، ورزش و هوای گرم و مرطوب احتمال این اتفاق را بیشتر می‌کنند.

۳. عطر، کرم و مواد آرایشی

عطر، اسپری مو، ضدآفتاب، کرم و لوازم آرایشی ممکن است روی طلا باقی بمانند و درخشندگی آن را کم کنند. بعضی ذرات موجود در این محصولات هم در اثر سایش، رد تیره‌ای روی طلا یا پوست ایجاد می‌کنند.

۴. شوینده‌ها، وایتکس و کلر

مایع ظرف‌شویی، سفیدکننده، مواد ضدعفونی‌کننده و کلر استخر ممکن است به آلیاژ یا روکش طلا آسیب بزنند. تماس طولانی با کلر حتی می‌تواند بعضی آلیاژهای طلا را ضعیف کند. بهتر است قبل از شنا، ظرف‌شستن یا کار با مواد شوینده، طلا را از دست خارج کنید.

۵. رطوبت و آلودگی هوا

آب خالص باعث سیاه شدن طلای خالص نمی‌شود، ولی رطوبت واکنش فلزات موجود در آلیاژ با هوا و آلاینده‌ها را سریع‌تر می‌کند. ترکیبات گوگردی موجود در بعضی محیط‌ها هم می‌توانند لایه‌ای تیره روی طلا ایجاد کنند. نگهداری طلا در حمام یا جعبه مرطوب احتمال تیرگی را بیشتر می‌کند.

۶. آبکاری ضعیف یا فرسوده

در طلاهای آبکاری‌شده، تیرگی ممکن است به‌دلیل نازک‌بودن یا ازبین‌رفتن روکش ایجاد شود. این مشکل در طلای سفید بیشتر دیده می‌شود؛ چون بسیاری از مدل‌های طلای سفید با رودیوم پوشانده می‌شوند. با ساییده‌شدن این لایه، رنگ آلیاژ زیر آن مشخص می‌شود و طلا کدر یا دورنگ به نظر می‌رسد.

در طلای سفید، کدر یا دورنگ‌شدن سطح همیشه به‌معنای سیاه شدن طلا نیست و ممکن است فقط روکش رودیوم ساییده شده باشد.

۷. حرارت زیاد و تعمیر غیراصولی

گرمای معمولی باعث سیاه شدن طلا نمی‌شود. این نوع تیرگی بیشتر هنگام لحیم‌کاری، تغییر اندازه، تعمیر یا تماس مستقیم با شعله به وجود می‌آید. حرارت زیاد می‌تواند مس موجود در آلیاژ را اکسید کند و لکه‌های تیره روی طلا باقی بگذارد. برطرف‌کردن این لکه‌ها به پولیش و تمیزکاری تخصصی نیاز دارد.

تشخیص سریع علت سیاه شدن طلا

با توجه به محل تیرگی و شرایط استفاده از طلا، می‌توانید علت احتمالی تغییر رنگ آن را راحت‌تر پیدا کنید.

آیا طلای اصل هم سیاه می‌شود؟

بله، طلای اصل ۱۸ عیار هم ممکن است تیره شود؛ چون بخشی از آن از فلزات دیگر ساخته شده است. واکنش این فلزات، جمع‌شدن چربی و آلودگی یا ازبین‌رفتن آبکاری می‌تواند رنگ طلا را تغییر دهد. عیار بالاتر اغلب دیرتر کدر می‌شود، ولی نحوه استفاده و نگهداری هم مهم است. پس سیاه‌ شدن طلا لزوماً نشانه تقلبی‌بودن آن نیست.

آیا سیاه شدن طلا نشانه تقلبی بودن آن است؟

کدرشدن آرام و کم طلا طبیعی است. ولی تغییر رنگ شدید در مدت کوتاه، پوسته‌پوسته‌شدن سطح، دیده‌شدن فلزی با رنگ متفاوت یا سبزی گسترده می‌تواند نشانه روکش طلا، آبکاری ضعیف یا تفاوت عیار واقعی با ادعای فروشنده باشد.

برای بررسی اولیه، فاکتور و کد عیار مثل ۷۵۰ را چک کنید. تغییر رنگ طلا به‌تنهایی تقلبی‌بودن آن را ثابت نمی‌کند و تشخیص قطعی فقط با عیارسنجی حرفه‌ای ممکن است. تست آهنربا هم می‌تواند نشانه‌ای اولیه درباره وجود فلزات جذب‌شونده در قطعه بدهد، ولی برای تایید اصالت کافی نیست. در مقاله آهنربای طلا، کاربرد و محدودیت‌های این روش را کامل‌تر توضیح داده‌ایم.

اگر تیرگی با دستمال نرم یا شست‌وشوی ملایم پاک شود، احتمالاً به‌دلیل آلودگی سطحی است. ولی سطح ناهموار، چندرنگ یا پوسته‌پوسته باید تخصصی بررسی شود. در این شرایط، طلا را پولیش نکنید و آن را برای بررسی روکش، محل لحیم و عیار به یک طلافروش معتبر نشان دهید.

اگر طلای آب شده تغییر رنگ داده، فقط از روی ظاهرش نمی‌شود درباره اصل یا تقلبی‌بودن آن نظر داد. برای آشنایی با روش‌های مطمئن بررسی عیار، انگ و کد ری‌گیری، مقاله تشخیص طلای آب‌ شده اصل از تقلبی را بخوانید.

کدام مواد باعث سیاه شدن طلا می‌شوند؟

تماس طلا با بعضی مواد شیمیایی، محصولات آرایشی، رطوبت و عرق می‌تواند سطح آن را کدر یا تیره کند:

• کلر، آب شور و شوینده‌های قوی: سفیدکننده‌ها، مواد ضدعفونی‌کننده، آب استخر و آب دریا ممکن است به آلیاژ یا روکش طلا آسیب بزنند. پیش از شنا، جکوزی و کار با شوینده‌ها طلا را دربیاورید.
• آب و رطوبت: آب معمولی طلا را سیاه نمی‌کند، ولی املاح آب، باقی‌مانده صابون و خشک‌نکردن زیورآلات می‌توانند روی سطح آن رسوب ایجاد کنند.
• محصولات آرایشی و مراقبتی: عطر، مام، کرم، ضدآفتاب، اسپری مو و لوازم آرایشی با ایجاد لایه چرب یا سایش سطح، طلا را مات و کدر می‌کنند.
• عرق و شرایط پوست: آب و نمک موجود در عرق، بسته به نوع آلیاژ و پوست، ممکن است روی طلا یا پوست رد تیره یا سبز باقی بگذارد.

خارش، قرمزی، برجستگی یا تاول نشانه سیاه شدن طلا نیست و می‌تواند به حساسیت نسبت به فلزاتی مثل نیکل مربوط باشد. اگر این علائم ادامه داشت، استفاده از زیورآلات را متوقف و به متخصص پوست مراجعه کنید.

چگونه از سیاه شدن طلا جلوگیری کنیم؟

برای جلوگیری از تغییر رنگ طلا، تماس آن را با مواد شیمیایی کمتر کنید و نگذارید رطوبت، چربی و آلودگی برای مدت طولانی روی سطح بماند. این چک‌لیست احتمال کدرشدن طلا را کمتر می‌کند:

• پیش از حمام، شنا، ورزش، ظرف‌شستن یا کار با مواد شوینده، طلا را دربیاورید.
• بعد از هر بار استفاده، طلا را با یک پارچه نرم و بدون پرز پاک کنید.
• هر قطعه را جداگانه در کیسه پارچه‌ای یا بخش مجزای جعبه نگه دارید.
• طلا را خیس داخل جعبه نگذارید و آن را در محیط خشک قرار دهید.
• از تماس طولانی طلا با لاستیک، شوینده‌ها و فلزات دیگر جلوگیری کنید.
• عطر، کرم و اسپری را قبل از پوشیدن طلا استفاده کنید و اجازه دهید کاملاً خشک شوند.
• برای طلای سفید، زیورآلات آبکاری‌شده و قطعات نگین‌دار، بهتر است به‌جای پولیش مداوم در خانه از طلاساز کمک بگیرید.

جدا نگه‌داشتن زیورآلات فقط از تغییر رنگ آن‌ها جلوگیری نمی‌کند. برخورد زنجیرها، انگشترها و نگین‌های سخت با یکدیگر ممکن است روی سطح طلا خط بیندازد. استفاده از پارچه نرم، محفظه جداگانه و محیط خشک، هم احتمال سایش را کمتر می‌کند و هم مانع جمع‌شدن رطوبت می‌شود.

چگونه طلای سیاه‌ شده را تمیز کنیم؟

برای طلای ساده و بدون سنگ حساس، چند قطره مایع ظرف‌شویی ملایم را به آب ولرم اضافه کنید. طلا چند دقیقه داخل محلول بماند و بعد شیارهای آن با یک برس بسیار نرم و فشار کم تمیز شود.

سپس قطعه را داخل ظرف آب تمیز آبکشی کرده و با پارچه بدون پرز کاملاً خشک کنید. بهتر است این کار روی سینک باز انجام نشود؛ چون احتمال افتادن طلا یا نگین شل‌شده وجود دارد.

برای آشنایی با روش‌های مختلف و مراحل تمیزکردن طلا، راهنمای چگونه جواهرات طلا را در خانه تمیز کنیم؟ را بخوانید. پیش از استفاده از هر روش، نوع سنگ و روکش قطعه را در نظر بگیرید.

از مواد اسیدی و ساینده استفاده نکنید

خمیردندان، جوش شیرین، نمک، سرکه، آبلیمو، نوشابه، الکل، سفیدکننده و پودرهای ساینده برای تمیزکردن همه طلاها مناسب نیستند. این مواد ممکن است به روکش، سطح طلا، بعضی آلیاژها، چسب نگین یا سنگ‌های حساس آسیب بزنند. آب ولرم و شوینده ملایم، روش پایه و کم‌خطر‌تری است.

کدام طلاها باید توسط متخصص تمیز شوند؟

مروارید، زمرد، فیروزه، اوپال، سنگ‌های شکاف‌پرشده یا بهسازی‌شده با مواد پرکننده، زیورآلات قدیمی و طلاهایی که پایه یا نگین شل دارند، نباید برای مدت طولانی خیس شوند. استفاده از دستگاه اولتراسونیک خانگی هم برای این قطعات مناسب نیست.

روش تمیزکردن به نوع سنگ، روکش، چسب، بهسازی سنگ و استحکام پایه بستگی دارد. برای مثال، بخار و دستگاه اولتراسونیک ممکن است به زمردهای پرشده و بعضی سنگ‌های حساس آسیب بزنند.

چه زمانی تمیزکاری را متوقف کنیم؟

اگر تیرگی پاک نشد، لکه زیر روکش قرار داشت، سطح طلا پوسته‌پوسته شد یا قطعه ارزش زیادی داشت، تمیزکاری را ادامه ندهید. در این شرایط ممکن است طلا به پولیش محدود، آبکاری دوباره یا تعمیر نیاز داشته باشد.

برای جلوگیری از آسیب، برای طلاهای آبکاری‌شده، جواهرات سنگ‌دار و قطعات قدیمی فقط از روش پیشنهادی سازنده یا جواهرساز استفاده کنید.

جمع‌بندی

سیاه شدن طلا به‌دلیل واکنش فلزات موجود در آلیاژ، جمع‌شدن آلودگی، تماس با مواد شیمیایی، عرق بدن، رطوبت یا ازبین‌رفتن روکش آن اتفاق می‌افتد. حتی طلای اصل ۱۸ عیار هم ممکن است بعد از مدتی کدر یا تیره شود؛ پس تغییر رنگ به‌تنهایی نشانه تقلبی‌بودن طلا نیست.

برای جلوگیری از این مشکل، طلا را از کلر، شوینده‌ها، عطر و سایش زیاد دور نگه دارید. اگر تغییر رنگ شدید بود یا با تمیزکردن معمولی برطرف نشد، آن را به یک طلافروش معتبر نشان دهید. هنگام خرید طلا هم عیار و اصالت طلا را بررسی کنید و حتماً فاکتور طلای آب شده معتبر بگیرید.

سوالات متداول